وزرای پیشنهادی حسن روحانی برای کابینه دوازدهم بیانگر چیست؟

tebaren | 14:02 - 09.08.2017

دوازدهمین دوره­ انتخابات ریاست جمهوری در ایران در حالی با پیروزی حسن روحانی پایان یافت که بسیاری از تحلیلگران نتیجه­ این انتخابات را پیروزی جناح اصلاح طلب و اعتدال گرا در صحنه­ سیاست ایران دانستند.

مقایسه­ گفتارهای انتخاباتی دکتر حسن روحانی و حامیان وی با گفتارها و گرایش سیاسی ابراهیم رئیسی به عنوان اصلیترین رقیب وی در این انتخابات نشانگر آن بود که تمرکز آقای روحانی بر نمودهای آزادیهای اجتماعی در ایران و حمایت گروههای اصلاح طلب از وی در مقابل بحث عدالت اجتماعی ابراهیم رئیسی و حمایت گروههای اصولگرا از آقای رئیسی بود. هواداران آقای روحانی در کمپینهای انتخاباتی گوناگونی که در سرتاسر ایران برگزار می شد در کنار رنگ بنفش به عنوان رنگ انتخاباتی آقای روحانی با مچبند و روبانهای سبز که یادآور جنبش سبز بود در سالنهای سخنرانی حاضر گشته و خواستار رفع حصر خانگی میرحسین موسوی، مهدی کروبی و زهرا رهنورند می گشتند. در مقابل این حضور هواداران روحانی هواداران آقای رئیسی با شعارهایی که مختص گفتمان جناح تندرو در ایران می ­باشد و عمدتاً در تبلیغاتهای رسانه­ ای نهادهای نزدیک بیت رهبری و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دیده می­شود به عرض اندام پرداختند.

تنها وجهه مشترک کمپینهای انتخاباتی دو طرف تبعیت از دستور اکید رهبری جمهوری اسلامی ایران آیت الله خامنه ای بر دوری جستن از دامن زدن به بحثهای قومیتی در ایران بود. نزدیک به یک هفته مانده به برگزاری دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران آیت الله خامنه ای در سخنرانی خود در دانشگاه امام حسین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خطاب به کاندیداهای ریاست جمهوری بیان داشت که: “امنیت ملی و آرامش کشور بسیار مهم است و کاندیداهای محترم مراقب باشند به‌ خاطر خطای در تشخیص، گسل های اعتقادی، جغرافیایی، زبانی و قومی را تحریک نکنند و در مسیر طراحی ناتمام دشمن قرار نگیرند، زیرا اگر کسی بخواهد برخلاف امنیت کشور اقدام کند، قطعاً با سیلی سختی مواجه خواهد شد.” (پایگاه اطلاع رسانی دفتر رهبری)

به دنبال این هشدار اکید رهبری ایران بود که چرخشی قابل توجه در رفتار انتخاباتی حسن روحانی به عنوان نامزدی که در دوره قبل به بحث قومیتها و ملیتهای غیرفارس در ایران پرداخته و در سفرهای انتخاباتی خود به مناطق غیرفارس وعده تدریس زبان مادری را به شهروندان غیرفارس داده بود رخ داد و ایشان تنها به بیان جملاتی کلیشه ای در این خصوص بسنده کردند.

افشاگریهای صورت گرفته در خصوص فساد مالی هر دو جناح اصلی جمهوری اسلامی ایران و سخنانی که دو طرف بر علیه یکدیگر در مناظرات تلویزیونی بیان کردند ویژگی بارز این دوره از انتخابات بود که واکنش رهبری ایران را در پی داشت. آیت الله خامنه ای که سیاست داخلی و خارجی وی نزدیک به فرماندهان سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران می باشد در سخنرانی خود پس از برگزاری انتخابات دوباره بر این امر تاکید کردند که برای وی نفس شرکت در انتخابات و درصد بالای مشارکت در انتخابات مهم است و توصیه هایی نیز به حسن روحانی به عنوان منتخب مردم بیان داشتند که این توصیه ها محتوایی نزدیک به وعده های انتخاباتی ابراهیم رئیسی به عنوان اصلی ترین رقیب روحانی داشت.

دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران که در تاریخ 29 اردیبهشت 1396 هجری شمسی برگزار شده بود در حالی به پایان رسید که بنا به اعلام وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران حسن روحانی با کسب ۵۷٪ آرا مجدداً به عنوان رئیس جمهور ایران انتخاب شد. نگاه به حامیان اصلی دو طرف نشانگر آن است که گروههایی که به صورت رسمی از حسن روحانی حمایت کردند نزدیک به جریان اصلاح طلب و گروههایی که از ابراهیم رئیسی حمایت کردند گروههای منتسب به اصولگرایان بود. چنانکه لیست ذیل شامل گروههایی است که در داخل ایران فعالیت نموده و به صورت رسمی از دو نامزد حمایت کرده بودند:

بنا به ادعاهای حامیان حسن روحانی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان نهادی که ماهیتی نظامی دارد در سیر تبلیغات انتخاباتی به انحا گوناگون از ابراهیم رئیسی حمایت کرده و این نهاد نظامی سعی داشت که ابراهیم رئیسی پیروز این انتخابات گردد. طرفداران این ادعا بر این باور بودند که بیماری آیت الله خامنه ای به مرحله حاد رسیده و به دلیل آنکه ایشان شخصیتی قدسی در میان اصولگرایان محسوب می شوند و فردی هستند که کاریزمایی که سپاه از ایشان آفریده است نقش مؤثری در قبضه منابع قدرت و ثروت از سوی سپاه در ایران دارد در صورت وفات ایشان سیاست ایران به مرحله ای حساس وارد خواهد شد و سپاه مایل است فردی بر منصب ریاست جمهوری تکیه زند که مانعی جدی برای برنامه های سپاه در پروسه انتقال قدرت پس از مرگ آیت الله خامنه ای نباشد. آنچه که مهر تائیدی بر این ادعا بود محکوم نمودن سپاه به دست اندازی در بنیه اقتصادی ایران از سوی حسن روحانی و پاسخ فرماندهان سپاه به سخنان روحانی بود.

علیرغم تمامی این ادعاها حسن روحانی دوزادهمین رئیس جمهور ایران شد و پس از تنفیذ این مقام از سوی آیت الله خامنه ای وزرای پیشنهادی کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. اخباری که در رسانه های فارسی زبان پیش از ارائه لیست پیشنهادی روحانی منتشر گشت حسن روحانی را به چرخش به سمت خواستهای اصولگرایان و بدعهدی در مقابل اصلاح طلبان متهم نمود. دیدار حسن روحانی با فرماندهان سپاه و تلاشی که جهت جلب نظر رهبری در ارائه کابینه داشت واکنش برخی از اصلاح طلبان و کاربران فضای مجازی را مبنی بر فریفته شدن از سوی روحانی و بی تفاوتی روحانی به پیمان خود با اصلاح طلبان را در پی داشت.

در چنین جو حاکم بر سیاست رسمی ایران حسن روحانی لیست 17 نفره ذیل را به عنوان وزرای پیشنهادی روانه مجلس شورای اسلامی ایران نمود:

با توجه به اسامی و در نظر گرفتن سوابق سیاسی و اجرایی افراد مندرج در لیست پیشنهادی می توان پراکندگی قومی، گرایش سیاسی و سابقه امنیتی-نظامی وزرای پیشنهادی حسن روحانی را بدین شکل خلاصه نمود:

با در نظر گرفتن مندرجات جدول فوق شمای کلی وزرای پیشنهادی حسن روحانی برای کابینه دوازدهم دولت جمهوری اسلامی ایران را می توان به شکل ذیل خلاصه کرد:

پیش از ارائه لیست کابینه پیشنهادی به مجلس شورای اسلامی جمهوری اسلامی ایران و در ایام تنفیذ حکم ریاست جمهوری توسط رهبر ایران گروههای مختلف فعال در صحنه سیاست رسمی ایران مطالبات خود را از کابینه احتمالی پیشنهادی بیان کردند.

نماینده مردم اورمیه نادر قاضی پور در نطق میان دستور خود که چهارشنبه 28 تیر 1396 ایراد داشته بود خواستار افزایش تعداد وزرای ترک در کابینه دوازدهم شده و چنین بیان کرده بود:

“در معرفی وزرا، سهمیه وزرای ترک باید افزایش یابد و چناچه که از وزیران ترک زبان، کاردان، متخصص و متعهد معرفی نشوند دولت اصلا از فراکسیون مناطق ترک نشین که ۱۱۰ عضو دارد انتظار رای دادن به وزرای معرفی شده را نداشته باشد. قریب به ۵۰ درصد جمعیت ایران به زبان شیرین ترکی تکلم می کنند و شیرمردان و شیرزنان ترک در جای جای ایران سکونت دارند. وزرای پیشنهادی علوم و آموزش و پرورش بدانند که باید اصول ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی را اجرا کنند و تحصیل در مدارس و دانشگاه ها باید به زبان ترکی انجام شود.” (خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): قاضی‌پور: در کابینه دولت دوازدهم سهمیه وزرای ترک افزایش یابد)

پس از انتشار لیست پیشنهادی محمدحسن نژاد نماینده مردم مرند و جلفا در مجلس شورای اسلامی نخستین معترض به عدم وجود وزیر ترک آذربایجانی در کابینه پیشنهادی حسن روحانی بود. وی در تذکر شفاهی که سه شنبه 17 مرداد 1396 هجری شمسی در نشست علنی ایراد داشت چنین گفت:

” رئیس جمهور لیست وزرای پیشنهادی را به مجلس امروز ارسال کرد اما متاسفانه از قوم ترک هیچ وزیری در دولت انتخاب نشده است که این جای سوال دارد.” (خبرگزاری مجلس شورای اسلامی (خانه ملت): حسن نژاد در تذکر شفاهی: انتخاب نشدن وزیر ترک در کابینه از سوی رئیس جمهور قابل قبول نیست)

از دیگر انتقاداتی که به رویکرد حسن روحانی پس از پیروزی در انتخابات به میان آمد عدم توجه حسن روحانی به اهل سنت در ایران بود. علیرغم اینکه مذهب رسمی جمهوری اسلامی ایران شیعه امامیه می باشد 20 درصد جمعیت ایران را  پیروان اهل سنت تشکیل می دهد. جمهوری اسلامی ایران در اکثر تبلیغات خود از تریبونهای رسمی پیروان اهل سنت را برادران دینی خود بیان می کند و وجود فشار مذهبی، سیاسی و اجتماعی بر آنان را همواره رد کرده است. اما عملکرد سیستم سیاسی موجود در ایران و اخبار منتشر شده مرتبط با فعالین اهل سنت بیانگر عدم وجود آزادیهای مذهبی در قبال آنان می باشد. چنانکه نگاه اجحاف آمیز حسن روحانی به پیروان این مذهب اسلامی سبب اعتراض نمایندگان سنی مجلس شورای اسلامی گشت. دکتر جلیل رحیمی رئیس فراکسیون اهل ‌سنت و نماینده مردم تربت‌جام و تایباد، محسن بیگلری نماینده مردم سقز و بانه، منصور مرادی نماینده مردم مریوان و جلال محمودزاده نماینده مردم مهاباد، در جلسه علنی روز سه‌شنبه ۱۷ مرداد مجلس شورای اسلامی با اشاره به حضور حداکثری جامعه اهل‌ سنت در انتخابات اخیر ریاست‌جمهوری، از بی‌توجهی به علمای اهل‌سنت و عدم دعوت از آنان در مراسم تحلیف به شدت انتقاد کردند. دکتر رحیمی با انتقاد از “حضور چند خارجی” و عدم حضور بزرگان مذاهب در مراسم تحلیف، اظهار داشت: “عزت و قدرت ایران به حضور چند خارجی نیست، قدرت ایران به حضور و احترام به همه ادیان، مذاهب و اقوام ایرانی در خانه ملت است.” وی در واکنش به برخی اظهارنظرها در خصوص علت عدم دعوت بزرگان اهل‌سنت در این مراسم نیز خاطرنشان کرد: “کدام انسان عاقلی می‌پذیرد که بگوییم یک صندلی و جای خالی برای پیشوای مذهبی میلیون‌ها ایرانی در خانه ملت نبود.” (کمپین فعالین بلوچ: انتقاد شدید نمایندگان اهل‌سنت مجلس از عدم حضور علمای اهل‌سنت در مراسم تحلیف)

مسئله حضور وزیر زن در کابینه دوازدهم از دیگر مسائل مطرح شده در رسانه های فارسی زبان بود. بنا به قوانین رسمی جمهوری اسلامی ایران زنان که جمعیتی بیش از نصف کشور را تشکیل می دهند با محدودیتهایی روبرو هستند که مانع حضورشان به عنوان عنصر اجتماعی فعال در صحنه حیات جمعی ایران می گردد. قوانین جمهوری اسلامی ایران که منطبق با فقه تشیع امامیه نگاشته و تصویب می گردد همواره مورد انتقاد فعالین حقوق زن در ایران بوده است. مسئله دیه زن، حجاب اجباری، حقوق زنان در مسئله ازدواج و طلاق، امکان انجام فعالیتهای گوناگونی که باید با اذن پدر یا شوهر صورت گیرد از جمله محدودیتهایی است که تا به حال اعتراضات مختلفی را در پی داشته است. برخی از فعالین حقوق زن در کارزار انتخابات به حمایت از روحانی با امید بازترشدن بستر حضور زنان در عرصه سیاست و اجتماع پرداختند که لیست پیشنهادی کنونی تنها از وزیران مرد تشکیل شده و آقای روحانی تنها به اعطای نقش مشاور به زنان اکتفا نموده است.

در لیست پیشنهادی حسن روحانی آنچه که مورد توجه برخی رسانه ها گشت انتخاب وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از کادر ارتش بود. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تنها نیرو در جمهوری اسلامی ایران است که با تکیه بر قدرت نظامی و ایدئولوژیک خود توانست در چهل سال گذشته تمامی مراکز قدرت و ثروت در ایران را به چنبره خویش درآورد و بسیاری از نهادهای رسمی سیاسی موجود تبدیل به کارگزاران این نهاد شدند. حضور قدرتمند سپاه در عرصه سیاست ایران و سرکوب تمامی جریانهای مخالف سبب گشت که بوروکراسی ایران از تمامی جهات کارکرد خود را از دست دهد. برخی از کارشناسان انتخاب وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح از میان کادر ارتش را پیامی غیرمستقیم به فرماندهان سپاه قلمداد می کنند. مخالفان این نظر نیز بر این باورند که ارتش جمهوری اسلامی ایران با سیاستهایی که سپاه در قبال آن اتخاذ کرده است دارای هیچگونه ابتکار عمل نیست و انتخاب یک وزیر از میان ارتشیان امر مهمی برای سپاه قلمداد نمی شود.

در نگاهی کلی به وزرای پیشنهادی حسن روحانی برای کابینه دوازدهم دولت جمهوری اسلامی ایران آنچه که مبرهن هست کابینه موجود کابینه مورد پسند اصلاح طلبانی نیست که خواستار تغییر در ایران هستند و دل در گرو حسن روحانی بسته بودند. نوشتارهای اصلاح طلبانی که سینه چاک روحانی در ایام انتخابات شده بوند نشان از یاس و سرخوردگی این جریان دارد و روحانی به عنوان سیاستمداری تلقی می گردد که بسان بسیاری از سیاستمدارهای ایران توان عمل به وعده هایش نداشته و سخنانی که بر علیه سپاه پاسداران و جریان تندرو بیان می کند تنها در قامت سخن باقی می ماند. از دیگر سو کابینه روحانی دگرباره مؤید این حقیقت گشت که نگاه به مسئله اقوام و ملل غیرفارس در ایران نگاهی تبعیض آلود با ارجحیت پان فارسیسم می باشد و مسائلی همچون حقوق زنان در ایران و حقوق اهل سنت نیز مسائلی هستند که تنها در حد شعارهای انتخاباتی باقی مانده و تصمیمی جدی دال بر حل این مشکلات از سوی مسئولین جمهوری اسلامی ایران وجود ندارد.

….

سلیم خورشیدی- کارشناس مرکز مطالعاتی تبریز

….

 

کلید واژه ها