خانه / اسلایدر اصلی / حمله ارمنستان به خاک جمهوری آذربایجان و واکنشهایی با ماهیتی نوین- بابک شاهد

حمله ارمنستان به خاک جمهوری آذربایجان و واکنشهایی با ماهیتی نوین- بابک شاهد

مرزهای جمهوری آذربایجان و ارمنستان در هفته‌های اخیر شاهد درگیری نظامی گسترده میان نیروهای جمهوری آذربایجان و ارمنستان بود که برخلاف درگیریهای سالهای گذشته بازتابهای گسترده‌ای هم در میان افکار عمومی شهروندان کشورهای منطقه و هم بازیگران مختلفی که دارای منافع گوناگون در منطقه دارند داشته است. این درگیریها که در 22 تیر ماه با حمله‌ی نظامی ارمنستان به منطقه‌ی تووز در داخل خاک جمهوری آذربایجان آغاز گشت سرآغاز درگیری گسترده میان نیروهای دو کشور گشت و واکنشهای مختلفی منطقه‌ای و بین‌المللی را به همراه داشت. در میان واکنشهای مختلفی که بدین درگیری بروز پیدا کرد برخی از واکنشها، چندان مسبوق به سابقه نبوده و به نوعی نمودهای نخستین مرحله‌ی نوینی است که در خاورمیانه و قفقاز در حال رشد می‌باشد که در بیانی کلی می‌توان آن را مرحله‌ی رشد ملی‌گرایی در سطح دولتی و شهروندی دانست. نخستین واکنشی که متفاوت از سالهای گذشته بود واکنش جمعی شهروندان جمهوری آذربایجان و حضور گسترده‌ی آنها در خیابانها در حمایت از بازپس‌گیری قاراباغ و به دنبال آن ثبت نام بیش از پنجاه هزار نفر در طی چند روز به عنوان داوطلب جنگی برای شرکت در جنگ احتمالی بازپس‌گیری قاراباغ بود. مسئله‌ی اشغال قاراباغ از سوی ارمنستان از مسائل دیرین منطقه‌ی قفقاز می‌باشد که علاوه بر اینکه ریشه‌های تاریخی نسبتا دیرپایی دارد از مسائل مهم ژئوپولیتیک منطقه نیز محسوب می‌شود. نگرش دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی ایران در سالهای گذشته به چگونگی واکنش روح جمعی شهروندان جمهوری آذربایجان به مسئله‌ی قاراباغ القای بی‌تفاوت بودن آذربایجانیان بدین مسئله و نبود حساسیت و عزم جمعی جدی در باب مسئله‌ی قاراباغ بود. آنچه که دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی در سی سال گذشته سعی در القای آن در ذهنیت جمعی ترکان در ایران داشت مبتنی بر این محور بود که آذربایجانیان خود خواهان بازپس‌گیری این منطقه نیستند و حساسیت لازم را در این باب ندارند و مصرف‌گرایی غربی پس از فروپاشی شوروی نسلی لاقید به مسئله‌ی قاراباغ را در جمهوری آذربایجان پرورش داده است. حضور گسترده‌ی آذربایجانیان در خیابانهای باکو و سردادن شعارهای ملی‌گرایانه علاوه بر اینکه نشان از گسترش نگاه ملی‌گرایی ترکی در این کشور داشت این نوع ذهنیت‌آفرینی را نیز دچار چالش کرد. اما آنچه که در تظاهرات شهروندان جمهوری آذربایجان مورد توجه بود استفاده از شعارهایی بود که پیش از این مختص به گردهمایی‌های صورت گرفته در آذربایجان جنوبی بود و اکثراً در بازیهای تیم تراکتور آذربایجان سر داده می‌شد. ویدئوهایی که از تجمعات صورت گرفته در باکو منتشر شد حاکی از استفاده‌ی گسترده‌ی شعارهایی همچون “آذربایجان وار اولسون ایسته‌مه‌ین کور اولسون” (زنده باد آذربایجان کور باد بدخواه آن) و یا خوانش آهنگ “چاغیریرسان گلرم من سن یاشا آذربایجان / ایسته‌سن اؤلرم من سن یاشا آذربایجان” (اگر فرایم بخوانی می‌آیم تو زنده باش آذربایجان / اگر بخواهی می‌میرم تو زنده باش آذربایجان) از سوی شهروندان جمهوری آذربایجان بود. این نیز بیانگر گسترش تاثیرپذیری متقابل روح جمعی مردمان دو سوی آراز می‌باشد. نکته‌ی دومی که در واکنشهای صورت گرفته جلب توجه کرد حمایت قاطع و تمام قد جمهوری ترکیه از جمهوری آذربایجان و سردرگمی جمهوری اسلامی ایران در اتخاذ موضعی شفاف و بسنده نمودن به گفتمان بی‌طرفی بود. جمهوری ترکیه که در دوره‌ی اقتدار حزب عدالت و توسعه در زمینه‌های مختلف اقتصادی و نظامی رشد چشم‌گیری را تجربه نموده است و به خصوص پس از تشکیل ائتلاف جمهور که متشکل از حزب عدالت و توسعه و حزب حرکت ملی‌گرا می‌باشد توان فعلیت دادن واکنش سریع و عملگرایانه در خصوص مواردی که جز منافع بنیادین ملی این کشور محسوب می‌گردد را به منصه‌ی ظهور رسانده است در لحظات نخستین درگیری‌ها حمایت قاطع خود را از جمهوری آذربایجان اعلام کرد و به دنبال آن علاوه بر ارسال امکانات نظامی گسترده به جمهوری آذربایجان نیروهای مسلح ترک نیز جهت برگزاری رزمایش مشترک عازم منطقه شدند. حمایت قاطع و گسترده رئیس‌جمهور، وزیرامورخارجه و اکثر احزاب بزرگ ترکیه از جمهوری آذربایجان در نوع خود گامی نوین محسوب می‌گردد. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران بیان داشت که سیاست بنیادین ایران در خصوص مسئله‌ی قاراباغ بر بی‌طرفی است. در حقیقت بی‌طرفی جمهوری اسلامی ایران به مسئله‌ی قاراباغ در ذات خود طرفداری از ارمنستان محسوب می‌گردد. چنانکه کمکهای مختلف جمهوری اسلامی ایران به ارمنستان امری نیست که مسئولین جمهوری اسلامی ایران نیز خود منکر آن باشند و تنها با در نظر گرفتن این که شعارهای اسلام‌گرایانه و امت‌گرایانه‌ی جمهوری اسلامی ایران که در سیاست خارجی خود سر می‌دهد با آشکار شدن دشمنی‌اش با شیعیان جمهوری آذربایجان و قاراباغ دچار چالش نگردد بر گفتمان بی‌طرفی تاکید می‌کند. حال آنکه آنچه که در پراتیک سیاسی در حال فعلیت دادن به حمایت از ارمنستان بر علیه ترکان آذربایجان می‌باشد. چنانکه این طرفگیری در مسئله‌ی فراخوان ترکان در ایران در جهت حمایت از ترکان جمهوری آذربایجان خود را نشان داد. پس از آغاز درگیری‌ها در منطقه، فضای مجازی به صورتی فراگیر شاهد واکنش ترکان ایران به حمله‌ی ارمنستان و اعلان حمایت از جمهوری آذربایجان بود. این واکنشها بر خلاف بسیاری از موارد که منحصر به جمعهای سیاسی می‌ماند از دایره‌ی افراد پی‌گیر مسائل سیاسی روز نیز فراتر رفت و هنرمندان، فعالین اجتماعی و شهروندان عادی در حسابهای اجتماعی مختلف به اعلان حمایت از ترکان جمهوری آذربایجان پرداختند. بدنبال این حساسیت ایجاد شده در فضای مجازی برخی از سایتها و مراکز فراخوان تجمع در شهرهای مختلفی همچون تبریز و تهران را دادند و بیان داشتند که جهت اعلان همبستگی با ترکان جمهوری آذربایجان روز 26 تیر در برابر سفارت ارمنستان در تهران و کنسولگری جمهوری آذربایجان در شهر تبریز تجمع حمایتی برگزار خواهند نمود. اما واکنش جمهوری اسلامی ایران به این فراخوان واکنشی امنیتی بود و در کنار حضور گسترده‌ی نیروی انتظامی برای ممانعت از برگزاری تجمع، بیش از  پانزده نفر از افرادی که سعی در برگزاری تجمع داشتند از سوی نهادهای امنیتی دستگیر شدند. این برخورد در حالی صورت گرفت که هر ساله ارامنه ایران جهت محکوم نمودن دولت ترکیه در خصوص آنچه که کشتار ارامنه می‌نامند با همراهی نیروی انتظامی اقدام به برگزاری تجمع اعتراض‌آمیز در برابر سفارت جمهوری ترکیه در تهران می‌نمایند. برخورد شدید و امنیتی نیروی انتظامی با افرادی که خواهان حمایت از جمهوری آذربایجان در قبال حمله‌ی ارامنه بودند دگرباره مهر تاییدی بر استاندارد دوگانه‌ی جمهوری اسلامی ایران در خصوص مسائل مسلمانان جهان زد. چنانکه علی مطهری که از پدر وی آیت‌الله مطهری به عنوان یکی از ایدئولوگ‌های انقلاب اسلامی ایران یاد می‌گردد نیز در روزهای اخیر این استاندارد دوگانه‌ی جمهوری اسلامی ایران در خصوص مسلمانان ترک چین که از آنها با عنوان مسلمانان اویغور یا مسلمانان سین‌کیانگ یاد می‌کنند را به باد انتقاد گرفته است. علی مطهری در ماههای گذشته همین استاندارد دوگانه جمهوری اسلامی ایران در خصوص مسئله‌ی قاراباغ را نیز مورد انتقاد قرار داده بود. با در نظر گرفتن این که نیمی از جمعیت ایران را ترکان تشکیل می‌دهند اگر دامنه‌ی حملات ارمنستان گسترده‌تر گردد و درگیری نظامی گسترده و دامنه‌داری میان دو کشور بروز پیدا کند علیرغم وضعیت اسفناک سیاسی، فرهنگی و اقتصادی موجود در ایران، ترکان ایران بی‌اعتنا بدین مسئله نخواهند ماند و جمهوری اسلامی ایران مجبور به اقناع افکار عمومی ترک در ایران خواهد شد. چنانکه نوع واکنش‌های کاربران فضای مجازی نشان داد که هم‌سویی گسترده‌ای در افکار عمومی ترکان در ایران در خصوص مسئله‌ی قاراباغ وجود دارد. در نتیجه‌ی این واکنشها بود که علیرغم اینکه سیاست کلی جمهوری اسلامی ایران حمایت از دولت ارمنستان می‌باشد برخی از مسئولین محلی و نمایندگان مجلس شهرهای ترک‌نشین مجبور به اعلان حمایت از جمهوری آذربایجان شدند.

بابک شاهد- کارشناس مرکز مطالعاتی تبریز

این متن را به اشتراک بگذارید

همچنین بررسی کنید

چرا خبرگزاری فارس اقدام به راه‌اندازی کمپین درخواست برای تاسیس شبکه سراسری ترکی در ایران نموده است؟- بابک شاهد

خبرگزاری فارس که نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران می‌باشد با انتشار این مطلب …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *