İran’da Endüstriyel Atölyelerin Etnik Eksenli Dağılımı

tebaren | 19:04 - 24.05.2016

Giriş

Bir bölgenin iktisadi kalkınması çeşitli araçlarla çeşitli açılardan ölçülerek bölgenin yerel kalkınması analiz edilir. Bu ölçütlerin başında sanayi siteler ve endüstriyel atölyeler gelmektedir. Endüstriyel atölyeler, iktisadi kalkınmanın sanayi yönden gelişmesinde önemli paydaları var ve iktisat uzmanlarının kullandığı somut verilerden biridir. Alt satırlarda İran İstatistik Kurumunun 2010 yılında yayınladığı “İran’da On İşçi Üzerinde Çalışanı Olan Endüstriyel Atölyeler Sayımının Sonuçları” (İran İstatistik Kurumu, 2010) araştırmasına göre İran’da etnik eksenli endüstriyel atölyelerin dağılımı analiz edilmiştir.

……

İran’ın Etnik Yapısı
Bugün İran’ın resmi dili Farsça olduğuna rağmen ülkenin nerdeyse yarı nüfusu Fars olmayan etnikler oluşturuyor. Ülke etnikleri genel olarak Türk, Kürt, Beluç, Lor ve Arap ibarettirler.
İran’da etnikler konusunda istatistik araştırmalar kamuoyuna açıklanmamaktadır ve devletin özel kurumlarında gizli tutuluyor. Bu sebepten dolayı bugüne kadar İran’ın etnik yapısı hakkında resmi bilgiler açıklanmamış ve mevcut istatistikler bir sıra araştırmalara dayanmaktadır.
a) Farslar:
İran’ın resmi dili Farsça olarak geçiyor. Bütün resmi kurumlar ve idari birimlerde bu dil kullanılmaktadır. Eğitim dili ise zorunlu olarak Farsça olmuş ve İran’ın dünyaya İran kültürü olarak tanıtmak istediği Kültür, Fars kültürüdür. Fakat Farslar, nüfus bakımından İran’da çoğunluğu teşkil etmiyorlar. 1925 yılından itibaren siyasi iktidarı ele geçiren Fars etniği bu dili İran’ın resmi dili yapmıştır. 1925 yılından itibaren uluslararası arenada siyasi amaçları için Fars aydınları Farsların nüfusunu yüksek oranda göstermeğe gayret etmişler. (Özdağ, Ümit, 1991, s.88).
Etnoloji web sitesine müracaat ettiğimiz zaman İran’da Farsların nüfusu 45 milyon olarak geçiyor. Yani İran nüfusunun 50% yakın bir oranını teşkil etmektedir. (Etnoloji Web Sitesi, 2016)

b) Türkler:
İran’ın yüksek oranda nüfusunu teşkil eden diğer önemli etnik gurup Türklerdir. Türkler İran’da çeşitli bölgelerde dağınık halde yaşamaktalar. Fakat yoğun olarak İran’ın kuzeybatısında ve gayri siyasi edebiyatta Güney Azerbaycan (İran Azerbaycan’ı) geçen bölgede yaşıyorlar. İran’da etnik köken ve inanca göre hiçbir resmi sayım yapılmadığı için veriler genelde tahminlerden ibarettir. Bazı bu veriler İran’da Türklerin nüfusunu 30 milyon civarında söylemektedirler. Bu nüfus Güney Azerbaycan coğrafyasında yaşayan Türkleri ile beraber Kaşkay Türkleri, Horasan Türkleri, Halaç Türkleri ve İran’ın diğer bölgelerinde yaşayan Türkleri kapsıyor (Gün TAŞ, 2013). Dönemin İran Dış İşler Bakanı Ali Akbar Salehi 2011’de Türkiye’ye yaptığı bir ziyarette gazetecilere İran’ın 40%’ı Türk’tür açılamasında bulundu (Salehi, Ali Akbar, 2011).

c) Kürtler:
Kürtlerin İran’da toplam nüfus oranı %9-13’ü arası tahmin ediliyor. Bazı kaynaklar bu rakamı %3-6 olarak verirken, bazıları da %16’ya kadar çıkarır. (A Glance at the İslamic Republic of İran, 2015 s. 16). ABD Dış İlişkiler Konseyi’nin 2016’da yayınladığı “The Time of the Kurds” araştırma dosyasında İran Kürtlerinin nüfusu 10% geçiyor. (CFR, 2016)

d) Beluçlar:
İran’ın “Sistan ve Beluçestan” eyaletinde yaşayan bu etnik grup nerdeyse ülke nüfusunun %1-2%’sini oluşturur. (A Glance at the İslamic Republic of İran, 2015, s. 15) Bu etnik gurubu İran siyasetinde önemli kılan özellik Sünni oldukları yani İran’ın resmi mezhebi olmayan bir mezhebe mensubiyetleridir. Beluçi dili Peştuca’ya yakın bir dildir ve hatta onun lehçesi bile hesap edile bilir.

e) Araplar:
İran-Irak savaşının önemli faktörlerinden biri İran’ın güneybatısında yaşayan Arap etniği olmuştur. Yoğunlukla Ahvaz kenti ve çevresinde yaşamaktalar. İran Araplarının nüfusu 1,5 milyon tahmin ediliyor. (Ghanea ,Nazile, 2004, S. 2)

f) Diğer Etnik Gruplar:
Yukarda sıraladığımız etnikler dışında İran coğrafyasında başka etnik gurupları mevcuttur ki kendilerini Ari ırkına mensup bildiklerinden dolayı kendilerini İranlı bilip etnik eksenli öz bilinçleri olmamıştır. Bazı bu etnik gruplar bunlardan ibarettir: Lorlar, Gilekler, Maziler, Talişler ve Tatlar.

…..

İran’da Endüstriyel Atölyelerin Dağılımı
İran, idarî olarak eyaletlere ayrılmaktadır. İran’ın eyaletleri her biri merkez olarak adlandırılan bir yerel yerleşim birimi olan şehirden yönetilen ve Türkiye’deki İllere karşılık gelen Otuz bir adet “Ostan” adı verilen eyalete ayrılmıştır (İRNA, 2007,s.10). İran’da eyalet sayılarının çoğalması ve coğrafi sınırlarının yeniden çizilmesi 1925 yılından sonra İran’da iktidara gelen Rıza Şah zamanında başladı ve asıl amaç ülkenin resmi ideolojisi olan Farslaştırma politikasının hız kazanması olmuştur. 2010’da İran İstatistik Kurumunun İran’da on işçi üzerinde çalışanı olan endüstriyel atölyelerin eyaletlere göre sayısı şu şekilde olmuştur (İran İstatistik Kurumu, 2010):

….

Tablo: İran’da Eyaletlere Göre Endüstriyel Atölyelerin Dağılımı

İran'da Atölyeler Sayısı

İran’da eyaletlerin etnik yapısıyla ilgili net bir etnik eksenli harita yoktur. Fakat genel bir bakışta eyaletlere göre İran’da etnik eksenli endüstriyel atölyelerin dağılımı alttaki diyagramla göstere biliriz:

……

Diyagram: İran’da Etnik Eksenli Endüstriyel Atölyelerin Dağılımı

Endüstriyel Atölyeler-Diyagram- Türkçe

Diyagramda görüldüğü gibi İran’da 79% endüstriyel atölyeler Fars etniğinin yoğun yaşadığı bölgelerde olmuştur ve 15%’ı Türkler, 3%’ü Kürtler, 2%’i Araplar ve 1%’i Beluçların yaşadığı bölgelerde açılmıştır.

…..

Sonuç
İran devletinin politikası neticesinde ülkede etnik eksenli herhangi bir resmi istatistik araştırma ve nüfus sayımına izin verilmemiştir fakat ülke yetkililerinin de defalarca vurguladığı gibi İran etnik çeşitliğine sahip bir ülkedir. İran İstatistik Kurumunun 2010 yılında endüstriyel atölyelerin sayısıyla ilgili yayınladığı bir araştırmayı kaynak alarak İran’da endüstriyel atölyelerin etnik eksenli dağılımını çıkarmağa çalıştık. Araştırmamız neticesinde İran’da endüstriyel atölyelerin 79%’unun Farsların yoğun olarak yaşadığı bölgelerde olduğu ortaya çıktı.

…..

Kaynakça
– A Glance at the İslamic Republic of İran (1993), İran Yearbook, s. 16.
– Council on Foreign Relations, (2016), http://goo.gl/vU41pM
– Gün TAŞ, İran’ın İçindeki Zayıf Kaleler – Etnik Sorunlar I: Güney Azerbaycan, Akademik Perspektif Enstitüsü.
– İran İstatistik Kurumu, (2010), İran’da On İşçi Üzerinde Çalışanı Olan Endüstriyel Atölyeler Sayımının Sonuçları.
– Etnolojiyi web site, http://www.ethnologue.com/language/pes
– IRNA, Online Edition. “”Paris for further cultural cooperation with Iran””. Erişim tarihi: 2007-10-21.
– Nazile Ghanea-Hercock. “Ethnic and Religious Groups in The Islamic Republic Of Iran” United Nations Ofice Of The High Commissioner For Human Rights, Sub-Regional Seminar, (2004), Cultural Diversity and Development in Central Asia, Bishkek, S. 2.
– Özdağ, Ümit, Persian Gulf in Figures, (1991) , Değişen Dünya Dengeleri ve Basra Körfezi Krizi, İstanbul, Hikmet, s. 88.
– Salehi, Ali Akbar, Turks İn İran, https://goo.gl/W7pqNx

……

Yazar: Hüseyin ALIŞIK

……

Anahtar kelimeler: