Rusya Büyükelçisi Terörünün İran Basınındaki Yansımaları

tebaren | 00:00 - 29.12.2016

Ru-İr-B16 Aralık 2016 tarihinde Rusya Büyükelçisi Andrey Karlov’a Ankara’daki Çağdaş Sanatlar Merkezi’ndeki fotoğraf sergisi açılışı sırasında saldırı düzenlendi. Düzenlenen saldırı sonucunda hayatını kaybeden Andrey Karlov, dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi İran basınında da son dakika haberi olarak verildi.

Rusya Büyükelçisi teröründen önce Suriye’de yaşananlar ve Türkiye-İran arasında Halep eksenli giderek tırmanan anlaşmazlıklar her iki ülke basınını da meşgul etmesiyle birlikte Türk kamuoyunda, İran karşıtı toplumsal rahatsızlık hat safhaya ulaşmıştı. Nitekim Rusya ile birlikte İran’ın resmi binaları kalabalık grupların protestolarına şahit oldu ve binlerce insan İstanbul sokaklarında İran’ı Halep’te yaşananların baş sorumlusu ilan etti.

Halep’teki durumun video ve fotoğrafları sosyal medyada paylaşılınca itirazlar Türk kamuoyuyla sınırlı kalmayıp İran kamuoyu da dâhil birçok ülkede yayıldı. Sosyal medya kullanıcıları Halep’te yaşananları protesto etti.

Böyle bir durumda Türk siyaseti, başka bir ülke diplomatının Ankara’daki terörüne şahit olarak diplomasi tarihinde benzeri az görülen bir olay yaşadı. AndreyKarlov terörü, Türkiye’nin hareketli gündemini tekrar dünya gündeminin manşetine taşıdı.Uluslararasımedya kuruluşları olayı çeşitli açılardan analiz etmeye çalışırken İran kamuoyunu etkilemeyi amaçlayan çeşitli haber ve analiz merkezleri, Karlovterörünü İran kamuoyuna aktarmaya başladılar. Alt satırlarda, İran merkezli haber ajansları Rusya Büyükelçisi’nin 16 Aralık 2016 tarihinde yaşanan terörünü, İran kamuoyuna nasıl aktardılar? sorusuna cevap vermeye çalışılmıştır.

….

İRİB ve Andrey Karlov Terörü:

IRIBİran lideri Ayetullah Hameneyi ve İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun dış politikada kendilerine ilke edindikleri “El-rübü Bil-nesir” (zafer korkutmaktadır) ve iç politikada kamuoyunu ikna etme çabaları, Hameneyi’nin Sadrı İslam savaşlarından çıkarttığı sonuçlara dayanmaktadır. Nitekim bugün İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı İmam Hüseyin Üniversitesi, İran İstihbarat Bakanlığı’na bağlı İmam Muhammed Bakır Üniversitesi ve benzer güvenlik merkezli üniversitelerdeki ders maddelerine baktığımızda yumuşak güç, psikolojik savaş ve kültürel saldırı klasik savaş yöntemlerinden daha çok önemsenmektedir ve İran askeri bütçesinin başka alanlarla kıyaslanamayacak kadar büyük ve önemli bir kısmınıpropaganda merkezli faaliyetlere harcamaktadır. Ayetullah Hameneyi, çeşitli konuşmalarında Sıffin Savaşı’nda Kuran sayfalarının süngüler üzerine takıldığına dikkat çekerek, hükümete ve diğer bütün kurumlara klasik savaştan çok, yumuşak savaşa yönelmeleri gerektiğini vurguluyor. İran yöneticilerinin kamuoyuna verdiği önem İran’ın basın-yayın yasaları ve uygulamalarında açık şekilde görülmektedir. Nitekim ülkede tek sesli toplum yaratma amacıyla, devlet haber mercileri dışında her tür haberleşme mekanizmaları engellenmektedir.(Örnek için:internet hızının düşük olması, birçok haber sitesinin erişime kapatılması, özel TV kanallarının yasak olması, bütün kitapların yayınlanmadan önce Kültür Bakanlığı’nca okunup uygun görülmeyen yerlerin silinmesi)

İran lideri Ayetullah Hameneyi’nin ve onu destekleyenMuhafazakâr kesimin bu doğrultudaki en etkin silahı, İRİB kısaltmasıyla bilinen İran Radyo Televizyon Kurumu’dur. İRİB, İran İslam Cumhuriyeti’nin devlet yayıncılığını yapmakla görevli tek kuruluştur ve bu kurum dışında özel kanalların yayın yapması yasaktır. İran Anayasası’na göre İRİB başkanı, dini ve devrim lideri olarak bilinen Valiye Fakih tarafından direkt olarak atanmaktadır. İRİB çalışanlarının sayısının 2009’a kadar 46000 kişi civarında olduğu tahmin edilmektedir. İRİB bünyesinde 15 ulusal, 34 bölgesel ve 1 haber kanalı dışında çeşitli dillerde çeşitli ülkelere yönelik TV kanalları faaliyette bulunmaktadır. (“HistoricalEvolution of Broadcasting”. MehranKamrava&ManochehrDorraj. In Iran Today: Life in theIslamicRepublic. Westport, CT: Greenwood, 2008. 83–86.)

ABD merkezli GALLUP Merkezi’nin 2012’de yaptığı bir çalışma sonucuna göre İran Radyo TV Kurumu’nun televizyon kanalları, İran içinde en etkili medya olarak İran genel kamuoyunu yönlendirmekteki tekeli kendi elinde tutmaktadır. Bu merkezin araştırma sonuçlarına göre, İran kamuoyunu etkilemekte %86’lık bir oranla İRİB’inTV kanalları birinci sırada yer alırken cep telefonları %18’lik oran ile ikinci sırada yer almaktadır.

İRİB’inMuhafazakârların tekelinde olması İran Cumhurbaşkanı Hassan Ruhani de dâhil defalarca kez resmi yetkililerin eleştirisine neden olmuştur. (Seda-ye İran, Cumhurbaşkanı Hassan Ruhani’ninİRİB’e Sert Eleştirisi).

Rusya Büyükelçisi AndreyKarlov teröründen sonra İRİB’e bağlı 15 ulusal ve 34 bölgesel TV kanalı,terörün Halep’in DEAŞ’tan kurtarılmasına tepki olarak gerçekleştirildiğini iddia ederek, Rusya Büyükelçisi’nin katili Mert Altıntaş’ın terör sonrası söylediklerini şu şekilde tercüme etmişlerdir: “Halep yenilgimizi telafi ediyoruz.”

İRİB TV kanallarının konuk ettiği analizörler genellikle eski çizgide hareket ederek bu olaydan çeşitli çıkarımlar yaptılar ve yaptıkları çıkarımlar ile Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı hedef aldılar. Türkiye’den karamsar bir tablo sunmaya çalışarak, Türkiye’nin DEAŞ’i desteklediğini iddia ettikleri propagandalarını bir kez daha tekrarladılar.

Muhafazakâr Basın:

C0MoPfBXEAAx1gkİran Devrim Muhafızları Ordusu gibi İranlı Muhafazakârlar kategorisinde yer alan eğilimler, İRİB’in korumaya çalıştığı genel hatlar dışında kendi tabanlarının iknası yönünde faaliyet yürüten çeşitli basın-yayın kuruluşları vasıtasıyla olaya daha radikal yaklaşıp, bazı komplo teorileri üreterek Türkiye karşıtı radikal söylemlerini devam ettirmeyi tercih ettiler. Nitekim İran Devrim Muhafızları Ordusu’na yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı, terörün gerçekleşmesinden dört saat sonra olayla ilgili özel analiz yayınlatarak şu cümleleri kullandı:

“Türkiye’de Altıntaş gibi kişiler diplomatların güvenliğinden sorumlu olmalarına rağmenkatil oluyor…Türkiye öyle bir terörist yetiştirme merkezi haline gelmiş ki yetiştirdiği polis bile terörist çıkıyor… Galiba diplomatlar savaş içindeki Suriye’de,Türkiye’den daha çok güvendeler… Türkiye yavaş yavaş Taliban dönemindeki Afganistan gibi olmakta. Ankara’nın Mezar-ı Şerif’ten bir farkı kalmadı …Sanat galerisine giden Rusya Büyükelçisi, Erdoğan Türkiye’sinin modern sanatını gördü…Bu katil polis, AKP’nin Türkiye güvenlik kurumlarına sokmak istediği örneklerden biridir…Türkiye’nin Suriye’de desteklediği terörizm, şimdi kendini Türkiye içinde gösteriyor…Türkiye’nin güneydoğusu Kürt milislerle savaş yangını içindedir. Türkiye şehirleri terör saldırılarına maruz kalmaktadırhatta diplomatların Türkiye içersindecan güvenlikleri bile yok.” (Farsnews: Türkiye Artık Diplomatlara Bile Güvenli Değil).

Aynı haber ajansı, Devrim Muhafızları Ordusu’na yakın basın organlarının Batı Asya uzmanı sıfatıyla sürekli konuk ettiği Hadi Muhemmedi’nin yorumuyla birlikte şu ifadelere yer vermiştir:

“Bu terörün asıl ahlaki sorumluları Erdoğan ve hükümetidir… Öyle ki resmi niteliğe sahip Türkiye devlet haber ajansları, bu katil polise şehit diyerek onu kahraman ilan etmişlerdir… Bu işin arkasında Fetullah Gülen’in olduğunu söylemek gülünç bir durumdur.” (Farsnews: Türkiye’de Temelli Temizliğin Gereksinimi).

Muhafazakârların bu yaklaşımı gazete manşetlerine yansımıştır. Devrim Muhafızları Ordusu’na yakınlığıyla bilinen Vatan-ı İmruz (Türkçe: Bugünkü Vatan) gazetesi, iki gün peş peşe manşetlerini bu teröre ayırıp “Terör Tablosu” ve “DEAŞ’lı Osmanlıcılığın Naşı” manşetlerini geçti.

İran Muhafazakârlarına ait diğer basın organlarında da benzer yaklaşımlar dikkat çekmektedir. Muhafazakârların Türkiye için karamsar bir tablo çizmeye çalışırken Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı hedef göstermeleri, onlar için adeta bir ilke haline gelmiştir. Ve Türkiye ile ilgili bütün olaylarda her zaman aynı çizgide hareket etmektedirler.

….

Reformist Basın:

MyAsriran-500x500İran’da legal olarak çalışıp İran kamuoyunu önemli derecede etkileyebilen Reformist akıma mensup basın organları, Rusya Büyükelçisi’nin Türkiye’de yaşanan terörüne Muhafazakâr basından farklı yaklaşmayı tercih ederek, Türk yetkililerinin resmî açıklamaları üzerinden hareket etmişlerdir.

İranlı Muhafazakârların Rusya-İran stratejik ittifak isteğine karşı Batı tarafında yer almayı destekleyen Reformistlere mensup basın organları, Rusya Büyükelçisi’nin Ankara terörünü ele alırken kısa ve tarafsız analizler sunmaya çalıştılar. Birçok olayda Reformistler, dış politikayla ilgili yaklaşımını Muhafazakâr basına tepki şeklinde şekillendirerek, daha çok iç politikayla ilgili olayları manşet yaparak gündemde tutmaya çalışıyorlar. Nitekim bu olayda da aynı çizgiyi korudular.

Örnek için Devrim Muhafızları Ordusu’na yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı kadar ziyaretçiye sahip olan ve ılımlı yaklaşımıyla bilinen Asrı İran web sitesinin Rusya Büyükelçisi terörüyle ilgili haberlerini incelediğimizde, yorum yapmaktan kaçınarak yalnızca kendi siyasi çizgesine uygun resmî açıklamalara yer verdiğini görmekteyiz. Asrı İran web sitesinin olayla ilgili haber başlıkları: “Rusya Büyükelçisi Türkiye’de Terör Oldu”, “Amerika, Rusya’nın Ankara’daki Terörünü Kınadı”, “İran, Rusya’nın Türkiye’deki Terörünü Kınadı”, “Birleşmiş Milletler Rusya Büyükelçisi’nin Terörünü Kınadı”, “Türkiye’nin Rusya Büyükelçisi Terörüne Tepkisi; Sorumlular Yargılanacaklar”,Türkiye Başbakanı: Rusya Büyükelçisi Terörü Rusya-Türkiye İlişkilerini Bozmak Yönüne Yapılmıştır”.

Asrı İran haberlerinde uluslararası kuruluşların açıklamalarına yer verilirken uluslararası camianın bakış açısının önemliliği vurgulanmıştır veABD’nin olayla ilişkisinin olmadığı lanse edilmeye çalışılmıştır.

….

BBC Farsça Gibi Batı Merkezi Medya:

persian_1024x576İran’ın iç dengelerine önem veren ülkeler,İran kamuoyunu etkilemek amacıyla çeşitli Farsça basın oluşturarak kendi bakış açılarını İran halkına sunmaya çalışmaktalardır. Batı merkezli Farsça yayın yapanlar içinde BBC Farsça uydu televizyonunun en çok izleyici kitlesine sahip olduğu düşünülmektedir. İran basınını takip edenlere göre BBC Farsça, İran içinde hala bürokraside varlıklarını devam ettirebilen reformistleri ve ılımlı muhalifleri destekleyerek, İngiltere’nin Ortadoğu politikalarına uygun habercilik yapmaktadır.

Batı merkezli Farsça basın içinde Rusya Büyükelçisi’nin terörüne en çok önemi verip ilgili haberleri Türkiye’de yaşayan muhabirleri vasıtasıyla İran kamuoyuna aktaran BBC Farsça, olayla ilgili komplo teorilerini destekleyen materyaller sunmaya çalışmıştır. Özellikle, aynı gün Rusya Cumhurbaşkanı Putin’inAleksanderGriboyedov’un yaşamını konu alan tiyatroyu izlemeye gideceği haberi üstünde durulup çeşitli çıkarımlar yapılmıştır.AleksanderGriboyedov Kafkasya’da Rus-İran Savaşı (1826–1828)’na ve Türkmençay Antlaşması’na yaptığı katkılar dolayısıyla Rusya İmparatorluğu’nun Kaçar Hanedanı idaresinde olan İran’a Tahran elçisi olarak görevlendirilmiştir. Griboyedov,bu görevdeİslami duyguları tahriki neticesinde büyük bir gösteri yapan halk kitlesinin Rusya elçilik binasını ellerine geçirmeleri sırasında ayaklanmacılar tarafından öldürülmüştür.

BBC Farsça, diğer Batı medyası gibi olayın FETÖ/PDY örgütüyle alakası olmadığını lanse etmeye çalışırken tarihi örnekler vasıtasıyla İran kamuoyunu görünen sahneden başka bir manzaraya yönlendirmeye çalışmıştır.

….

İran Türkleri Basını:

İR-TRRusya Büyükelçisi’nin Ankara teröründen önce, Halep’te yaşananlar uluslararası basının manşetlerini oluşturarak, Batı medyası dâhil birçok medya kuruluşu İran’a bağlı milislerin Halep’te soykırım yaptıklarını söyledi. Halep’ten yayınlanan ve sosyal medyada paylaşım rekoru kıran videolar bu iddiayı doğrularken sosyal medya kullanıcılarından ve insan hakları örgütlerinden tepkiler yükseldi. Bu sırada Türk basınında da yer aldığı gibi İran’da, iki futbol maçında Halep ve Türkiye yanlısı sloganlar atıldı. İran-Türkiye arasında Halep eksenli oluşan kriz ortamında Tebriz takımı Traktorsazi ile Sepahan arasındaki müsabaka esnasında Tebrizli taraftarların Türkiye lehinde sloganlar atmasıve İran’ınHuzistan eyaletine bağlı Ahvaz kentinde düzenlenen bir futbol müsabakası sırasında taraftarların Halep’teki katliamları protesto ederek, BeşşarEsed aleyhinde tezahüratları (İran’da futbol taraftarlarından Halep’e destek) İran yetkililerini rahatsız etti ve İran Meclis Başkanvekili dâhil birçok İranlı yetkilinin ve İran basının tepkisine sebep oldu (İSNA Haber Ajansı). Böyle bir ortamda özellikle İran’ın kuzeybatısında yaşayan Güney Azerbaycan Türklerine mensup legal haber siteleri Türkiye destekli haberler yaparak Tahran merkezli basının Rusya Büyükelçisi terörüyle ilgili propagandasını kırmaya çalışırken terörün arkasında FETÖ/PDY örgütü olduğunu “Erdoğan: Rusya Büyükelçisi Katili FETÖ’dür” gibi haberlerle Türkiye’de istikrarsız ortam yaratma amaçlı olduğu öne sürüldü. İran içinde Güney Azerbaycan Türklerine mensup legal haber siteleri dışında yurtdışında Güney Azerbaycan Türkleri tarafından idare edilen haber siteleri ve görsel basın, Rusya Büyükelçisiterörünün niteliği ve doğurabileceği sonuçları dikkate alarak, Türk Birliği çerçevesinde hareket eden Türk milliyetçilerinin ortaya koyduğu tezleri ve yorumları savundular.

….

Sonuç:

Rusya Büyükelçisi AndreyKarlov’un Ankara’da terörü ardından İran merkezli basında yansımalarını incelediğimizde çeşitli siyasi söylemlerin kendi perspektiflerinden kaynaklanarak çeşitli açılardan olaya yaklaşımları görülmektedir. Nitekim Türkiye’deki diğer olaylara benzer şekilde bir yaklaşım sergilediler. İran Muhafazakârlarına mensup haber ajansları Rusya Büyükelçisi terörünün bir çevik polis tarafından gerçekleştiğini temel malzeme olarak kullanıp Türk devletini hedef aldı. İranlı Reformistler olaya resmi kaynaklı haberlerle ve kısa analizlerle yer verirken BBC Farsça gibi Batı merkezli basın, muhtemel komplo teorileri öne çıkarıp direkt yorum yapmaktan kaçınaraktarihi örnekler üzerinde durup kamuoyunu düşünmeye sevk ettiler. İran içinde legal şekilde faaliyet gösteren legal haber ajansları eski olaylarda olduğu gibi duygu bağlılığı kapsamında Türkiye’nin resmi televizyon kanalları ve resmi haber ajanslarının yorumcularının yaklaşımlarını yansıtırken İran dışından İran’a yönelik faaliyet gösteren İran ve Güney Azerbaycan Türklerine mensup basın ve medya, Türk Dünyası merkezli Türk milliyetçililerinin yorumlarını aktardı.

….

Yazar: Ümit BAYKARA

….

Anahtar kelimeler: