Hemedan “Noje Hava Üssü” 37 Yıl Sonra Yine Gündemde

tebaren | 18:47 - 25.08.2016

160816094315_russia_planes_iran_ilan__512x288_ilna_nocredit

Hemedan kentinin 50 kilometre uzağında “Kebuderaheng” şehrinin yanında bulunan Noje Hava üssü ile ilgili gündeme gelen en son haberler 1980 yılında idi. İran İslam devriminden önce, Pehlevi rejimi döneminde “Şahrohi” üssü olarak bilinen ve devrimden sonra kısa süreliğine de olsa “Hür Hava üssü” olarak adlandırılan bu hava üssü, 1980 yılında İran ordusu bünyesinde İslam hükümeti karşıtı subaylardan oluşan savaş pilotları ve özel eğitimli “Nohet” komando üssünden oluşan komando timleri tarafından planlanan ve hayata geçirilmek istenen darbe kalkışmasının esas üssü olarak seçilmiştir. Başkent Tahran’da bulunan hassas mekanları, başta Ayetullah Humeyni’nin evini 53 savaş uçağıyla 12 tim şeklinde bombalamayı planlayan subayların darbeye kalkışma teşebbüsü iki subayın ihbarı üzerine başarısız sonuçlanmıştır ve İran çağdaş tarihinde yerini almıştır.

Noje hava üssü 37 yıl sonra yine dünya haber ajanslarının gündemine oturmuştur. Her zaman olduğu gibi İran’daki basın ve medya organları tarafından bu haberler için ya tam bir sessizlik politikası izlenilmiştir ya da küçük başlıklar ve yazılarla geçiştirilerek önemsiz gösterilmiştir. Çeşitli haber ajansları tarafından bir hafta önce Rusya’ya ait olan savaş uçaklarının Hemedan Noje hava üssünde konuşlanmış olduğu ve bu üstte havalanarak Suriye’de muhalif ve DAİŞ hedeflerini vurarak hava operasyonları yaptıklarına dair haberler ve fotoğraflar yayınlandı. Aynı zamanda bu uçakların yakıt ve lojistik destek aldığı hakkındaki haberler de gündemde yer aldı. İran Anayasası’nın 146. maddesi gereği ülke sınırları dahilinde yabancı askeri üs kurulması ve konumlanması, barışçıl amaçlar dahilinde olsa bile yasaklanmıştır. Öte yandan İran Anayasası’nda, yabancı ordulara ait savaş uçaklarının geçici olarak İran üslerini kullanıp kullanamayacağı netleştirilmemiştir ve bu mesele hala tartışma konusudur.

Rusya ve İran Devletleri’nin askeri güçlerini Suriye’deki stratejik ve ortak menfaatleri için birlikte hareket ettirdikleri biliniyor. İran iç siyasi dinamiklerinin ve çeşitli güç odaklarının bu meseleye yaklaşımları, söz düellosu şeklinde hatta neredeyse argo dili kullanarak komik denebilecek boyutlarla diplomasiden uzak bir biçimde gerçekleşmektedir ve bu durum İran iç siyasetinin vahim durumunun boyutlarını ve güç çekişmelerinin ne kadar derin olduğunu görebilmemiz için açık emareler oluşturmaktadır.

58454_orig

Ajanslar tarafından bu haberin verilmesinden birkaç saat sonra, Rusya Savunma Bakanlığı’nın teyit edici açıklaması, İran iç siyasetinde ciddi yankılara neden oldu ve bence bu durum İran siyasilerini zor durumda bıraktı. Yetkililer tarafından açıklama bekleyen İran kamuoyu sorumsuz açıklamalarla geçiştirilmiştir.

İran İslam Milli Meclisi milletvekillerinden Heşmetullah Felahetpişe, 17 Ağustos tarihinde parlamentonun açık oturumunda anayasanın 146. maddesine değinerek yasal uyarı yapmıştır ve meclis başkanından bu konu hakkında açıklama beklediğini beyan etmiştir. Felahetpişe sözleriyle Rusya’nın dış siyasetinin çok da güvenilir olmadığına dikkat çekerek, 1990-91 ve 94 yıllarında Rusya’nın ilk başta Nato’yla aynı safta yer aldığını ve daha sonra Varşova cephesine geçerek Nato’nun karşısında saf tuttuğunu hatırlatarak şöyle söylemiştir: “İran İslam Cumhuriyeti herhangi bir krizle karşı karşıya kaldığında, doğu ve batı daima karşımızda durmuşlardır, bu durum savaş (Irak savaşı) ve ambargolar döneminde daha da bariz hale gelmektedir”. Bu milletvekili, İran Parlamentosu’nun içtüzüğünün 110. maddesine dayanarak meclis başkanından bu konuda açıklama yapmasını istemiş ve Rusya Devleti’nin ne kadar güvenilir olduğunu sorarak, İran hava sahasının Rusya’ya tahsis edilmesi konusunda endişelerini dile getirmiştir.

Felahetpişe’nin bu itirazının ardından, 22 milletvekili daha bu konunun araştırılması yönünde meclis başkanından kapalı oturumun kurulmasını talep etmişlerdir.

Milletvekillerin bu istekleri üzerine İran Milli Savunma Bakanı Hüseyin Dehgan “bu mesele rejimin meselesidir ve meclisi ilgilendirmemektedir” diyerek oldukça talihsiz bir açıklama yapmıştır. Devrim muhafızları kökenli eski komutan olan savunma bakanı, komik boyutlara varan bu kısa açıklamasında “Rus uçaklarının sadece yakıt almak için hava üssünü kullandıklarını ve Ruslar’ın gösteriş yapmak için bu olayı açıklarken densizlik ve hainlik yaptığını” söylemiştir.

İran savunma bakanının yapmış olduğu bu açıklamasında birkaç önemli hususa değinmek gerekmektedir. Rejim denilince esas 3 kuvvetin de yer aldığı bir siyasi sistem akla geliyor fakat İran savunma bakanının meclisi yani yasamayı rejimden saymadığı hakkında bir kuşku uyanıyor. Yasamanın yani milletin vekillerinin, her konuda yürütmeyi denetim altında tutma yetkisi vardır. Fakat bu bakan çok açık bir şekilde bu denli önemli bir meseleyi açıklama gereğinde bile bulunmuyor. Bu pervasız davranışlar, dini liderin iradesinin ve emrinin bazı hassas konularda (Suriye meselesi) hiçbir yasal merci tarafından denetlenmeden yürütüldüğünü açıklıyor. Ama Felahetpişe’nin meclis konuşmasında Rusya’nın İran konusunda güvenilir bir siyaset yürütmediğinin en bariz göstergesi, İran savunma bakanının Rusya’yı sözünü tutmamasıyla mahkum etmiş olması ve “densiz, hain” olarak nitelendirmesidir.

İran Meclis Başkanı Ali Laricani, mecliste savunma bakanına cevap mahiyetinde yaptığı konuşmasında, Hüseyin Dehgan’ın meclis hakkında doğru konuşmadığını ve edep sınırlarını aştığını dile getirerek, adeta meclisin önemine vurgu yaparcasına Ayetullah Humeyni ve Hameneyi’nin meclis konusundaki beyanlarına atıfta bulunarak meclisin ehemmiyetine vurgu yapmıştır. Hemen ardından da Rusya uçaklarının Hemedan “Noje hava üssünü” geçici olarak kullanması için meclis iznine gerek olmadığını söyleyerek açıklamasını bitirmiştir.

Bu açıklamaların ardından şu önemli soru akla geliyor:

İran-Rusya ilişkileri başka bir boyut mu kazanıyor?

Bu oldukça önemli ve cevaplanması zor bir sorudur. Ama İran resmi yetkilileri son zamanlarda, İran-Rusya ve Çin ittifakına vurgu yaparak bu ittifakın bölgede daha etkin bir ittifaka dönüşmesine oldukça sıcak baktıklarını yansıtmaktadırlar. Bu İttifak, son günlerde Rusya-İran arasında etkin bir askeri boyut oluştuğunu gösteriyor. İran dışişleri bakanının beyanlarına göre de, Rus uçaklarının bu üsten yararlanmasının durdurulmuş olmasına rağmen yakın zamanda devam edebileceği ihtimali yüksek görünüyor.

Manas Çamlı