İran’ın İç Siyasetini Etkileyen Yabancı Ülkeler

tebaren | 15:47 - 18.08.2016

İran’daki stratejik araştırma merkezlerinin çalışmalarını incelediğimizde bazı yabancı ülkelerdeki değişimlerin İran’ın iç siyasi dengelerini etkilediğini görmekteyiz. İran’da bazı anket şirketleri, genel kamuoyu yoklaması yaparak hangi ülkelerin İran’ın iç siyasetine ne gibi etkileri olabileceğini araştırmaktadırlar. Bu anketlerin sonuçları İran’ın yakın gelecekteki siyasi planlamalarında kullanılmaktadır.

2015-2016 yılında yabancı ülkelerin İran’ın iç siyasetini etkileme oranı şu şekildedir:

 Tablo-Yabancı Ülkeler

Üst tablodaki verilere baktığımızda 2015 yılındaki anket sonucu raporlarında yer almayan Türkiye, Afganistan, Tacikistan ve Bahreyn’in iç değişimlerinin İran üzerindeki etki derecesine yer verilmediği halde 2016 yılındaki raporda bu ülkelerin etki oranına yer verilmiştir. Bu ülkelerin iç değişimlerine baktığımızda, 2015 yılı sonundan itibaren İran’ı etkileyecek ve bölgesel gücünü azaltacak bazı değişimlerin yapıldığını görüyoruz. Türkiye’de T.C Cumhurbaşkanı Erdoğan, ülkenin çeşitli yönlerden daha bağımsız olabilmesi için ciddi adımlar atmıştır. Son 30 yıl içinde Türkiye siyaseti ve bürokrasisinde çeşitli unvanlarla İran lobiciliğini yapan çevreleri zayıflatmıştır. Türkiye’de FETÖ/PDY operasyonları kapsamında açığa alınan İran uzmanı öğretim üyelerinin yazarlık ve siyasi hayatlarına baktığımızda, geçmiş dönemlerde Türkiye’de açık şekilde İran lobiciliği yapmış şahıslar olduklarını görmekteyiz. 2015’te Tacikistan Devleti, İran himayesinde çalışan “Tacikistan İslami Cümbüş Partisi” liderlerini gözaltına almıştır. Tacikistan Devleti’nin bu girişimine İran Devrim Muhafızları Ordusu çevreleri tepki vererek Tacikistan Devleti’ni kınamışlardır.  Yaşanılan bu anlaşmazlık hala devam etmektedir (Tasnimnews: http://goo.gl/xs6XtY ). Afganistan’da son cumhurbaşkanlığı seçimlerinde iktidar değişikliği yaşanmıştır. İran yanlısı iktidar yerine Afganistan Özbeklerinin ağır bastığı bir iktidar gelmiştir. Afganistan Özbeklerinin yeni iktidarda yer alması Afganistan siyasetindeki İran-Türkiye denklemini Türkiye lehine çevirmiştir. Bunun üzerine İran, Afganistan Özbeklerine karşı faaliyetlere yoğunlaşmıştır. 21 Temmuz 2016 tarihinde İran’ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi yardımcısı Kulam Hüseyin Dehkan, Afganistan Özbeklerini ve Doğu Türkistan Türklerini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne şikâyet etmiştir. (Almanya DW Haber Ajansı: http://goo.gl/pllgBf ). Bahreyn’de ise Şiilerin siyasi lideri Şeyh İsa Kasım, Bahreyn Devleti tarafından İran’a karşı yaptığı casusluk suçlamasıyla gözaltına alınmıştır. Bunun ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü Komutanı Tümgeneral Kasım Süleymani, Bahreyn padişahına açık mektup yazarak Bahreyn iktidarını devirmekle tehdit etmiştir. (Mehrnews: http://goo.gl/NWBrGX ).

2015 ve 2016 raporlarında yer alan ve önemlilik yüzdeleri artan ülkelerin iç değişimlerine baktığımızda, gidişatın İran aleyhine olduğunu görmekteyiz. ABD’de İran’ın desteklediği Yahudi kökenli Bernie Sanders, Demokrat Parti’nin seçimlerini kaybetmiştir. Hillary Clinton, Demokrat Partisi’nin adayı olarak seçilmiştir. İran iktidarıyla ciddi sorunlar yaşayan Cumhuriyet Partisi iç seçimlerini de aşırı söylemiyle öne çıkan Donald Trump kazanmıştır. ABD Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Donald Trump’ın kazanma şansının giderek artmasıyla ABD’nin iç değişimlerindeki etkisi, İran üzerinde artmıştır. Arabistan ve İran Yemen konusunda anlaşmazlık içerisindedirler. Tahran’da Arabistan Büyükelçiliğine düzenlenen saldırı, Kuzey Irak Kürt yönetiminin bağımsız devlet kurma çabalarının artması ve Irak’ta Şii gruplar arasında ayrışmaların yaşanması Arabistan ve Kuzey Irak Kürt yönetiminin İran siyasetindeki önemlilik yüzdesini etkileyen olaylardandır.

….

Yazar: Ümit BAYKARA

….

Anahtar kelimeler: