Haziran Ayı İran’ın Dış Ekonomi Sıkıntıları

tebaren | 14:08 - 01.06.2016

Haziran ayı İran’ın dış ekonomi sıkıntıları dört ana başlıktan oluşacaktır ve İran yetkilileri çözmeğe çalışacaklar. Haziran ayında İran’ın en önemli dört dış ekonomi sorunu a) İran bankalarının Batıyla döviz transferi sıkıntısı b) Rus iş adamlarının İran tüccarlarından duydukları rahatsızlık c) İran mallarının Irak’a girme sıkıntısı ve d) İran’ın Çin üzerinden dünya ile yaptığı döviz transferi sıkıntıları olacaktır.

a) İran’ın nükleer meselesinde Batıyla siyasi alanda anlaşmağa varmasına rağmen ambargo döneminde uluslararası ticarete yansıyan kısıtlamalar hala İran’ın dünya ekonomisine açılmasını engelliyor. Bunun en belirgin örneği İran bankalarına verilen Swift kodların (uluslararası para transferlerinde kullanılan her bankaya özel bir kod sistemidir) geçerli olup olmamasıdır. İran’da Ruhani hükümetine yakın yetkililer, artık İran bankalarının Swift kodlara sahip olduklarını ve para transferinde herhangi sorunun olmadığını iddia ettikleri halde hükümet birçok iş adamı ve dış ticaretle uğraşan şirket ve kuruluşlar bu iddiayı yalanlıyorlar. Muhaliflere göre bu Swift kodların açılması yalnız göstermeli olmuş ve gerçek ticarete yansımıyor. Yani bir taraftan Avrupa bankaları ABD’nin ambargolarının devam etmesi yüzünden İran ile para transferine girişmiyorlar diğer taraftan da birçok uluslararası banka yöneticilerinin iç kararlarına göre İran bankalarıyla para transferinden kaçınıyorlar. Haziran ayında İran’ın dış ekonomide bu sorunun çözmesine çabaları devam edecektir fakat yakın gelecekte İran’ın dünya ile para transferinin normalleşmesi öngörülmüyor.

b) Rus-Türk ilişkileri gerildikten sonra ve Rusya üzerinde Batılı ülkelerin ambargoları devam etmesi için Rusya özellikle tarım sektöründe Türkiye’ye alternatif aramağa başladı ve dış siyasette müttefiki olan İran en uygun alternatif olarak değerlendirildi. İran ve Rusya arasında kalabalık ticari heyetlerin görüşmeleri yapıldı ve bazı anlaşmalar imzalandı. Fakat son aylarda Rus iş adamları ve İran ile ticaret yapan Rusyalılar İran’da tarım sektöründe fiyatların pahalığı ve İranlıların Rusya’da zam getirmeyecek miktarda ürün hazırlaya bilmemeleri ikili ticari ilişkilerde sıkıntılara yol açmıştır. Bunun başlıca sebebi İran’da tarımcılığın hala geleneksel yöntemlerle yapıldığı ve İran’ın modern teknolojiye sahip olmamasıdır.

c) Bir haftayı aşkındır ki İran’dan Irak’a gönderilen mallar Irak sınırında bekletiliyor. Bunun sebebi Irak yönetiminin İran’dan ithal edilecek mallar hakkında tutum değişikliğidir. DAEŞ ortaya çıktıktan sonra Irak yetkilileri İran mallarının ithali için yalnız dört genel belge istiyorlardı ve normal yasaları askıya almıştırlar fakat geçtiğimiz hafta Irak yönetimini DAEŞ önceki yasaları uygulamağa tekrar soktu ve İran transitlerinden mebde belgesi istedi. Böyle bir durumda mebde belgesinin istenilmesi İranlılar için her yük başına 800 Amerikan Doları ek gider ve bürokratik işlemin uzamasıdır. Yani yeni uygulamaya göre İran mallarının Irak Müfettişliği Belgesi (COC Belgesi), İran Ticaret Odasının Mebde Belgesi, Uluslararası Transit Şirketi Belgesi ve Uluslararası Sigorta Şirketi Belgeleri olması lazımdır. Bazı iddialar göre Irak yönetimi İran Devrim Muhafızlarının bu kolaylığı kullanarak Irak üzerinden yaptıkları bazı kaçak işler ve malların sokmasını engellemek için bu uygulamayı yürürlüğe sokmuştur. Haziran ayında İran ekonomisi kriz yarata bilecek bu durumu hal etmek için çabada bulunacaktır.

d) İran ambargoda olduğu dönemde dünya ile para transferinin en önemli yasal yollarından biri Çin banka sistemi vasıtasıyla olmuştur. Yani Çin, İran’a bir bankası üzerinden uluslararası döviz hattı vermiştir. Geçtiğimiz hafta İran-Çin arasında yapılan bu anlaşmanın tarihi sonra erdi ve Avrupa ülkelerinin İran ile nakit ticaretten çekindikleri için İran’ın uluslararası döviz hattında sıkıntı oluşmuştur. İran, Haziran ayında Çin ile bu döviz hattı anlaşmasını yenilmek için görüşmelerde bulunacaktır. Hal olmadığı halde İran üzerinde döviz baskıları artacaktır.

…..

Yazar: Hüseyin ALIŞIK

…..

Anahtar kelimeler: